Lịch sử ramen Nhật Bản

Nếu bạn hỏi mình món Nhật nào khiến mình “nghiện” nhất, mình sẽ nói ngay không do dự: ramen. Nhưng điều thú vị là ramen – món mì mà ai cũng nghĩ là “thuần Nhật” – thực ra lại bắt đầu như một vị khách từ phương xa. Hồi cuối thế kỷ 19, khi Nhật mở cửa giao thương, người Trung Quốc sang sống ở các cảng như Yokohama hay Kobe đã mang theo món mì của họ. Sợi mì vàng vàng, hơi dai dai nhờ nước kiềm kansui, nước dùng đơn giản nhưng thơm… và thế là người Nhật bắt đầu quen dần với món “shina soba” – tiền thân của ramen bây giờ.

Ngày đó ramen chưa “ngầu” như bây giờ đâu, chủ yếu là món ăn rẻ cho công nhân, người lao động. Nhưng cũng từ nền tảng ấy, Nhật Bản mới biến tấu để tạo ra hương vị mà sau này khiến mình mê mẩn.

Thời Minh Trị, Nhật Bản thay đổi nhiều thứ, và chuyện ăn uống cũng không ngoại lệ. Chính phủ lúc ấy khuyến khích ăn thịt – điều trước kia khá hiếm gặp. Vậy là ramen, vốn nấu bằng nước hầm xương heo hay xương gà, bắt đầu có đất phát triển.

Từ đây, người Nhật mới “động tay động chân” chỉnh sửa món này cho hợp khẩu vị: nêm nếm tinh tế hơn, nước dùng nhẹ nhàng hơn, thêm hành lá, thêm rong biển… Nói ngắn gọn, họ Nhật hóa món mì Trung Quốc thành một kiểu hoàn toàn mới. Nhờ vậy ramen bắt đầu có bản sắc riêng chứ không còn chỉ là món du nhập.

Có đoạn này trong lịch sử nghe vừa buồn vừa đẹp: sau Thế chiến II, Nhật thiếu lương thực nghiêm trọng. Lúc đó, Mỹ hỗ trợ Nhật rất nhiều bột mì. Người Nhật thì thông minh và thực tế, thế là ramen – dễ nấu, dễ no, giá lại rẻ – bỗng trở thành món được nhiều người lựa chọn nhất.

Những xe mì ramen rong thời ấy gần như là một phần của ký ức nước Nhật. Mỗi lần mình xem phim cũ có cảnh tiếng kèn gọi khách của những xe mì kéo tay là mình lại thấy cái gì đó rất hoài niệm, dù mình chẳng sống vào thời đó. Ramen cũng từ đây mà trở thành món ăn đại chúng, gần gũi với mọi tầng lớp.

Nếu mà hỏi ramen có bước ngoặt nào “huyền thoại” nhất, thì chắc chắn là năm 1958 – khi Momofuku Ando phát minh ra mì ăn liền. Mình phải nói thật: không có instant ramen thì tuổi trẻ của mình thiếu mất một phần hương vị.

Ông Ando nghĩ ra cách chiên sấy sợi mì, để khi đổ nước sôi vào là nở ra ngay. Nghe đơn giản nhưng nó là một cuộc cách mạng luôn. Mì gói đầu tiên “Chikin Ramen” ra đời, sau đó là Cup Noodles vào năm 1971 – và ramen trở thành món tiện lợi “quốc dân”, không chỉ ở Nhật mà lan ra gần như toàn thế giới.

Có lẽ vì ramen không chỉ đơn thuần là món mì. Nó là câu chuyện của sự du nhập, sáng tạo và thích nghi. Nó đi qua thời chiến, thời đói kém, rồi phát triển mạnh mẽ trong thời bình. Từ món ăn cho công nhân đến món có thể đứng ngang hàng ẩm thực cao cấp.

Và quan trọng nhất: mỗi lần mình cầm đôi đũa và húp một thìa nước dùng nóng, mình cảm giác như mình đang thưởng thức cả một lịch sử dài của nước Nhật – ngọt, đậm, đôi khi phức tạp nhưng luôn mang lại cảm giác dễ chịu và khó quên.